โรคไข้น้ำนม ในโคนม (Milk Fever) - โรคที่สำคัญในโคนม

โรคไข้น้ำนม ในโคนม (Milk Fever) จัดอยู่ในกลุ่มโรคที่เกี่ยวกับกระบวนการทำงานเมตาบอลิซึมของรางกายแม่โคนม โรคและความผิดปกติที่เกิดขึ้นในกลุ่มนี้ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ แต่เกิดจากการจัดการด้านอาหาร โภชนะและการให้อาหารโคนมที่ไม่เหมาะสม มักพบในช่วงก่อนคลอดและคลอดใหม่

อาการ
- พบในโคนมช่วงใกล้คลอด และหลังคลอด 24-72 ชั่วโมง

- โคนมมีอาการกล้ามเนื้อสั่น อุณหภูมิร่างกายลดต่ำลง ตัวเย็น ปลายใบหูเย็น (เป็นไข้น้ำนมแต่ไม่มีไข้)

- ซึม เบื่ออาหาร ท้องผูก น้ำนมลด

- โคนมล้มลงนอนหันหัวไปข้างหลัง หรือบางตัวที่เป็นหนักจะนอนตะแคงเอาด้านข้างลง ม่านตาขยาย

- โน้มนำให้เกิดเป็นโรคอื่นๆ ตามมา เช่น คลอดยาก รกค้าง คีโตซิส กระเพาะพลิก เต้านมอักเสบ และมดลูกทะลัก

โรคไข้น้ำนม ในโคนม (Milk Fever)

สาเหตุ
 - การจัดอาหารในโคนมพักรีดนมไม่ถูกต้อง คือในสูตรอาหารปริมาณแคลเซียม (สูงกว่า100 กรัม/ตัว/วัน) และโปแตสเซียมสูงเกินไป ทำให้การสลายและดึงแคลเซียมจากกระดูกของแม่โคนมหลังจากคลอดลูกไปแล้วไม่มีประสิทธิภาพ

- มักพบในโคนมที่ให้น้ำนมมาก เพราะร่างกายจะดึงแคลเซียมไปใช้ผลิตน้ำนมในปริมาณมาก ทำให้ระดับแคลเซียมในกระแสเลือดไม่เพียงพอ

- อายุแม่โคนม พบว่าโคนมที่ให้ลูกหลายท้องจะมีโอกาสเป็นไข้น้ำนมมากกว่าการรักษา ทำได้โดย

- ให้แคลเซียม โบโรกลูโคเนต 25 % ปริมาตร 400 - 500 ซีซีต่อตัว เข้าหลอดเลือดดำใหญ่อย่างช้าๆ อาจแบ่งให้ครึ่งหนึ่งเข้าหลอดเลือด และอีกครึ่งหนึ่งให้เข้าใต้ผิวหนัง

ข้อควรระวัง ในการเข้าหลอดเลือดดำต้องสังเกตอาการโคนมไปพร้อมด้วย เพราะปริมาณแคลเซียมที่ให้มากหรือเร็วจนเกินไปอาจทำให้หัวใจหยุดเต้นได้

- ในกรณีที่เป็นแม่โคนมให้นมมาก ให้แคลเซียมฯ เสริมอีก 300 - 500 ซีซี เข้าใต้ผิวหนัง ช่วยบรรเทาอาการได้

การป้องกัน
- การฝึกให้ร่างกายแม่โคนมมีการสลายและดึงแคลเซียมมาใช้ โดยในระยะหยุดพักการรีดนม ไม่ควรให้อาหารที่ระดับแร่ธาตุแคลเซียมและโปแตสเซียมสูง

- ให้อาหารที่มีปริมาณวิตามินดี และแร่ธาตุแมกนีเซียมอย่างเพียงพอ

- เสริมเกลือประจุลบ เช่นเกลือของคลอไรด์ และ ซัลเฟตในช่วง 1 เดือนก่อนคลอด

- งดให้แร่ธาตุก้อน หรือแร่ธาตุผง กับโคนมระยะหยุดพักการรีดนม

สรุป
การป้องกันโรคในโคนมเป็นสิ่งสำคัญ ซึ่งถ้าเกิดขึ้นกับโคนมแล้วจะทำให้สูญเสียรายได้และอาจขาดทุนมากขึ้น การจัดการอาหารที่ดี ทั้งการหาวัตถุดิบที่มีคุณภาพ การให้อาหารสัดส่วนอาหารข้น และอาหารหยาบที่ถูกต้องตามความต้องการของร่ายกายแต่ละช่วงการสให้นม การเผ้าดูคะแนนร่างกายให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม สภาพโรงเรือนที่ดีหลายๆ ปัจจัยจะช่วยป้องกันโรคโคนมได้ อีกทั้งการป้องกันโรคจากภายนอกฟาร์ม เช่น การพ่นสเปรย์น้ำยาฆ่าเชื้อล้อรถ การทำบ่อจุ่มล้อรถฆ่าเชื้อก่อนเข้าฟาร์ม รวมทั้งการอาบน้ำและเปลี่ยนชุดก่อนเข้าฟาร์ม จะช่วยห้องกันโรคโคนมได้อย่างมีประสิทธิภาพ

* * * * *

ที่มา : คู่มือการเลี้ยงโคนม สำหรับเกษตรกร โดย CPF