โปรแกรมสุขภาพกีบโคนม โรคกีบโคนม การแต่งกีบโคนม

โปรแกรมสุขภาพกีบโคนม กีบโคนม การแต่งกีบโคนม

ปัญหากีบ และขาเจ็บ เป็นปัญหาหนึ่งที่พบมากในการเลี้ยงโคนมในปัจจุบัน ซึ่งก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพโคนม เช่น ทำให้ร่างกายทรุดโทรม และการเกิดโรคแทกซ้อนได้ โดยนอกจากจะเป็นปัญหาด้านสุขภาพของโคนม ยังมีผลกระทบต่อความสูญเสียทางเศรษฐกิจแก่เกษตรกร ดั้งนั้นเกษตรกรจีงควรให้ความสำคัญกับสุขภาพกีบของโคนม

การแต่งกีบโคนม
โครีดนมควรแต่งกีบอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง

1. ก่อนคลอด 2 เดือน
2. หลังคลอด 6 เดือน

ซึ่งลักษณะของกีบแม่โครีดนมต้องคล้ายกีบของลูกโคนมอายุ 4 เดือน ดังรูป

โรคกีบที่สำคัญ ได้แก่

1. ภาวะกีบอักเสบแบบไม่แสดงอาการ (Subclinical laminitis)

สาเหตุ
สาเหตุที่ส่งผลให้เกิดการอักเสบที่กีบมีหลายสาเหตุ แต่สาเหตุหลักๆ จะมาจากปัญหาอาหารที่ไม่เหมาะสม คือ

- สูตรอาหารที่ใช้เลี้ยงโคนมไม่เหมาะสม โดยมีสัดส่วนของอาหารค้นมากจนเกินไป (มากกว่า 60% ของสูตร)

- สูตรอาหารที่มีอาหารจำพวกแป้ง เช่น มันเส้น กากแป้งมัน มากจนเกินไป

อาการ
- โคนมอาจไม่แสดงอาการเจ็บกีบ แต่จะส่งผลให้เกิดปัญหาเจ็บกีบอื่นๆ ตามมา เช่น แผลหลุมที่พื้นกีบ, แผลระหว่างผิวกีบและพื้นกีบ เป็นต้น

การรักษาและการป้องกัน
- หากโคนมแสดงอาการเจ็บกีบต้งรักษาตามอาการของการเจ็บกีบ

- ปรับสูตรอาหารให้เหมาะสม สัดส่วนอาหารข้นไม่ควรเกิน 60% ของสูตร และภายในสูตรอาหารไม่ควรมีอาหารจำพวกแป้งมากจนเกินไป

2. แผลหลุมที่พื้นกีบ (Sole Ulcer)

สาเหตุ
- สาเหตุเหนี่ยวนำจากภาวะกีบอักเสบ ส่งผลต่อการเจริญของกีบผิดปกติ

- กีบยาวผิดปกติ ส่งผลให้เกิดการลงน้ำหนักไปลงที่พื้นกีบผิดปกติ ทำให้เกิดแผลกดทับเกิดเป็นแผลหลุมตามมา

- ภาวะสิ่งแวดล้อมที่ชื้น ส่งผลให้เนื้อกีบนิ่ม เกิดแผลได้ง่าย

อาการ
- โคนมแสดงอาการเจ็บกีบ อาจจะเฉพาะเวลาเดิน หรือแสดงทั้งเวลาเดิน และเวลายืน

- เมื่อยกขาดูพื้นกีบจะพบรอยช้ำที่พื้นกีบ และเมื่อปาดกีบบริเวณที่ช้ำอาจพบการติดเชื้อภายในกีบได้

การรักษา
- การรักษาควรให้สัตวแพทย์เป็นผู้รักษา

- ต้องทำการปาดเนื้อกีบที่เป็นแผลออก เพื่อให้มีการสร้างกีบใหม่มาทดแทน

- ในรายที่แผลค่อนข้างรุนแรง การใส่ไม้ที่กีบข้างที่ไม่เจ็บ (ตัวอย่างเช่น : ถ้าโคนมเจ็บที่กีบในที่ขาหลังด้านขวา ก็ทำการใส่ไม้ที่กีบนอกขาหลังด้านขวา เป็นต้น) จะสามารถช่วยให้โคนมหายกลับมาเร็วขึ้นได้

การป้องกัน
- สัดส่วนของอาหารหยาบที่เพียงพอ ไม่ต่ำกว่า 40%

- แต่งกีบตามโปรแกรมอย่างเคร่งครัด และแต่งกีบอย่างถูกต้อง

- พื้นคอกที่โคนมอาศัยควรแห้ง ไม่เปียกชื้น

3. แผลระหว่างผิวกีบ และพื้นกีบ (White line disease)

สาเหตุ
- สาเหตุเหนี่ยวนำจากภาวะกีบอักเสบ ส่งผลต่อการเจริญของกีบผิดปกติจากพื้นคอกที่ไม่เหมาะสม มีร่องพื้นที่กว้างจนเกินไป หากโคนมเดินไม่ระวังอาจทำกีบแฉลบตกร่อง เกิดการฉีกแยกระหว่างผิวกีบและพื้นกีบและมีการติดเชื้อเข้าไประหว่างชั้น เกิดเป็นแผลฝีภายในกีบตามมา

- ภาวะสิ่งแวดล้อมที่ชื้น ส่งผลให้เนื้อกีบนิ่มเกิดแผลได้ง่าย

อาการ
- โคนมแสดงอาการเจ็บกีบ อาจจะเฉพาะเวลาเดิน หรือแสดงทั้งเวลาเดิน และเวลายืน

- เมื่อยกขาดู และปาดกับบริเวณรอยต่อระหว่างผิวกีบ และพื้นกีบจะพบการติดเชื้อภายในกีบ

การรักษา
- การรักษาควรให้สัตวแพทย์เป็นผู้รักษา

- ต้องทำการปาดเนื้อข้างรุนแรง การใส่ไม้ที่กีบข้างที่ไม่เจ็บ (ตัวอย่างเช่น : ถ้าโคนมเจ็บที่กีบในที่ขาหลังด้านขวา ก็ทำการใส่ไม้ที่กีบนอกขาหลังด้านขวา เป็นต้น) จะสามารถช่วยให้โคนมหายกลับมาเร็วขึ้นได้

การป้องกัน
- สัดส่วนของอาหารหยาบที่เพียงพอ ไม่ต่ำกว่า 40%

- พื้นคอกไม่ควรมีร่องพื้นที่กว่างจนทำให้กีบแฉลบตกลงไปได้

- พื้นคอกที่โคนมอาศัยควรแห้ง ไม่เปียกชื้น

ในปัจุบันมีวิธีการที่ช่วยตรวจประเมินปัญหากีบและขาเจ็บของโคนมในฟาร์ม โดยมีการให้ค่าคะแนนการเดิน (Locomotion scoring system (LS) (Sprecher et al., 199)) ซึ่งแบ่งระดับคะแนนเป็น 5 ลำดับ โดยเรียงลำดับความรุนแรงของปัญหาจาก 1 (น้อยที่สุด) ถึง 5 (รุนแรงที่สุด) โดยวิเคราะห์จากลักษณะของแนวกระดูกสันหลังเวลายืน-เดิน และลักษณะการเดินของโคนม โดยให้คะแนนการเดินดังนี้

คะแนนที่ 1 เวลายืน และเดินแนวหลังตรง

คะแนนที่ 2 เวลายืนแนวหลังตรง และเดินแนวหลังโค้ง

คะแนนที่ 3 เวลายืน และเดินแนวหลังโค้ง

คะแนนที่ 4 เวลายืน และเดินแนวหลังโค้ง เดินกระเผลก

คะแนนที่ 5 ยืนหลังโค้ง เดินหลังโค้ง ขาข้างที่เจ็บไม่รับน้ำหรัก เดินลำบาก

ที่มา : http://nyschap.vet.cornell.edu/module/welfare/section2/LocoBooklet%20InsidePQ.pdf

สรุป
การป้องกันโรคในโคนมเป็นสิ่งสำคัญ ซึ่งถ้าเกิดขึ้นกับโคนมแล้วจะทำให้สูญเสียรายได้และอาจขาดทุนมากขึ้น การจัดการอาหารที่ดี ทั้งการหาวัตถุดิบที่มีคุณภาพ การให้อาหารสัดส่วนอาหารข้น และอาหารหยาบที่ถูกต้องตามความต้องการของร่ายกายแต่ละช่วงการสให้นม การเผ้าดูคะแนนร่างกายให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม สภาพโรงเรือนที่ดีหลายๆ ปัจจัยจะช่วยป้องกันโรคโคนมได้ อีกทั้งการป้องกันโรคจากภายนอกฟาร์ม เช่น การพ่นสเปรย์น้ำยาฆ่าเชื้อล้อรถ การทำบ่อจุ่มล้อรถฆ่าเชื้อก่อนเข้าฟาร์ม รวมทั้งการอาบน้ำและเปลี่ยนชุดก่อนเข้าฟาร์ม จะช่วยห้องกันโรคโคนมได้อย่างมีประสิทธิภาพ

* * * * *

ที่มา : คู่มือการเลี้ยงโคนม สำหรับเกษตรกร โดย CPF