โรคเต้านมอักเสบ ในโคนม (Mastitis Bovina) - โรคที่สำคัญในโคนม

อาการ
- ลักษณะน้ำนมผิดปกติ น้ำนมมีตะกอน สีผิดปกติ ใส นมหนืด

- เต้านมบวม แดง จับที่ผิวเต้านมจะร้อน บางตัวที่เป็นหนักจะพบเต้านมช้ำ ผิวหนังลอก

โรคเต้านมอักเสบ ในโคนม (Mastitis Bovina)

สาเหตุ
มีการติดเชื้อเข้าสู่เต้านม

- เชื้อที่เต้านม เชื้อจะเจริญอยู่ในเต้านม และจะออกมากับน้ำนม ในโคนมที่มีเชื้ออยู่ในเต้านมมักจะเป็นโคนมที่เต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการ นั้นคือจะทำให้เกิดเต้านมอักเสบอยู่เรื้อรัง แต่สังเกตด้วยตาเปล่าไม่เห็น ผลผลิตน้ำนมจะต่ำ และโคนมพวกนี้ยังเป็นตัวแพร่เชื้ออยู่ในฝูง โดยจะติดต่อระหว่างการรีดนม เชื้อจะปนเปื้อนอยู่บนผิวยางหัวรีดนม

- เชื้ออยุ่ในสิ่งแวดล้อม เชื้อจะเจริญอยู่ตามพื้นคอก ที่นอนโค หรือสิ่งต่างๆ ที่จะมาสัมผัสกับเต้านมโคนม การติดต่อจะติดเมื่อรูนมเปิด นั้นคือตอนรีดนม และหลังรีดนมใหม่ๆ หากพื้นที่นั้นมีปริมาณเชื้อสูงยิ่งทำให้โคนมมีโอกาสติดเชื้อได้มากขึ้น

- การรีดนมนานเกินไป หรือแรงดันมากที่หัวมีนมมากเกินไป ส่งผลให้รูหัวนมบาน ไม่สามารถปิดได้สนิท ทำให้เชื้อสามารถติดเข้าไปข้างในเต้านมได้ง่ายขึ้น

- การสอดยาอัดเต้า ยาดรายที่ไม่สะอาด จะเป็นการเอาเชื้อจากภายนอกเข้าสู่เต้านมโดยตรงจากฝีมือผู้เลี้ยงเอง

การรักษา
- ให้ยาแก้อักเสบ ลดบวม

- ให้ยาปฏิชีวนะ (ยาสอดเต้า หรือฉีดยา)

- รีดนมออกบ่อยๆ อย่างน้อย 3 ครั้งต่อวัน เพื่อเป็นการลดปริมาณเชื้อในเต้านม

- โคนมบางตัวที่เป็นหนัก มีไข้สูง (เต้านมอักเสบเฉียบพลัน แมสน้ำใส) ให้ทำการให้น้ำเกลือเข้าเส้นเพื่อเจือจางสารพิษในกระแสเลือด และรีดนมออกให้บ่อยขึ้น

การป้องกัน
แบ่งตามแหล่งที่มาของเชื้อสาเหตุ

- เชื้ออยู่ที่เต้านม ตรวจหาโคนมที่เป็นเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการ โดยใช้น้ำยาซี.เอ็ม.ที. เมื่อพบโคนมที่เป็นเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการ ให้ทำการแยกเลี้ยงจากโคนมปกติ เพื่อไม่ให้แพร่เชื้อไปสู่โคนมตัวอื่น เวลารีดนมหลังการรีดนมทุกครั้งให้จุ่มหัวรีดนมในสารละลายคลอรีนเพื่อฆ่าเชื้อก่อนเอาไปรีดโคนมตัวถัดไป

หาเชื้อเต้านมอักเสบ โดยใช้น้ำยา ซี.เอ็ม.ที.

ในโคนมบางตัวแสดงอาการเต้านมอักเสบเรื้อรัง แนะนำให้ทำการคัดโคนมตัวนี้ออกจากฟาร์ม

- เชื้ออยู่ที่สิ่งแวดล้อม ก่อนรีดนมและหลังรีดนมทุกครั้ง ให้จุ่มน้ำยาฆ่าเชื้อสารละลายไอโอดีน (0.5-1%) ที่หัวนมทุกครั้ง หลังรีดนมเสร็จควรมีอาหารให้โคนมยืนกินเป็นเวลาอย่างน้อย 30 นาทีหลังรีดนมเสร็จ เพื่อให้รูนมปิด

การลดปริมาณเชื้อในสิ่งแวดล้อม เกษตรกรต้องจัดการพื้นที่นั้นให้แด้ง และสะอาด

สรุป
การป้องกันโรคในโคนมเป็นสิ่งสำคัญ ซึ่งถ้าเกิดขึ้นกับโคนมแล้วจะทำให้สูญเสียรายได้และอาจขาดทุนมากขึ้น การจัดการอาหารที่ดี ทั้งการหาวัตถุดิบที่มีคุณภาพ การให้อาหารสัดส่วนอาหารข้น และอาหารหยาบที่ถูกต้องตามความต้องการของร่ายกายแต่ละช่วงการสให้นม การเผ้าดูคะแนนร่างกายให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม สภาพโรงเรือนที่ดีหลายๆ ปัจจัยจะช่วยป้องกันโรคโคนมได้ อีกทั้งการป้องกันโรคจากภายนอกฟาร์ม เช่น การพ่นสเปรย์น้ำยาฆ่าเชื้อล้อรถ การทำบ่อจุ่มล้อรถฆ่าเชื้อก่อนเข้าฟาร์ม รวมทั้งการอาบน้ำและเปลี่ยนชุดก่อนเข้าฟาร์ม จะช่วยห้องกันโรคโคนมได้อย่างมีประสิทธิภาพ

* * * * *

ที่มา : คู่มือการเลี้ยงโคนม สำหรับเกษตรกร โดย CPF