การเตรียมโคนมก่อนคลอดที่ดี

การจัดการโคนมพักรีดนม และการเตรียมโคนมก่อนคลอดที่ดี จะส่งผลให้

1. โคนมไม่เบื่ออาหารหลังคลอด ไม่มีปัญหาเรื่องระบบการย่อยอาหาร
2. ขนาดลูกโคนมในท้องไม่ใหญ่เกินไป โคนมคลอดเองได้ง่าย ลดอัตราการเกิดรกค้าง
3. ระบบสืบพันธุ์สมบูรณ์ เป็นสัดเร็วหลังคลอด
4. หลังคลอดให้น้ำนมขึ้นพี๊คได้สูง น้ำนมยืน

การพักรีดนมแม่โคนม (การดรายโคนม) ที่ถูกต้องเป็นการจัดการเบื้องต้นที่จะช่วยลดปัญหาเต้านมอักเสบในช่วงระยะพักท้องหรือคลอดใหม่ โคนมที่จะทำการพักรีดนมนั้นไม่ควรรีดบมแบบวันเว้นวัน หรือมื้อเว้นมื้อเพื่อให้น้ำนมลดลงก่อน เราสามารถพักรีดนมได้ทันที วิธีการที่ควรปฏิบัติ คือ ต้องทำการตรวจโรคเต้านมอักเสบโดยการตรวจด้วยชุดตรวจซีเอ็มที (California Mastitis Test, C.M.T.) ทุกเต้า เพื่อให้มั่นใจว่าโคนมไม่มีภาวะเต้านมอักเสบทั้งแบบแสดงอาการ และไม่แสดงอาการ ก่อนทำการสอดยาดราย หากพบปัญหาให้ทำการรักษาให้หายก่อนการพักการรีดนมทุกครั้ง หลังจากที่หยุดรีดนมแล้ว ควรย้ายออกจากกลุ่มโคนมรีดนม ไปอยู่กลุ่มโคนมพักรีดนม

การทำ ซี.เอ็ม.ที. ตรวจเต้านมอักเสบ

การสอดยาก่อนพักรีดนม แต่ละขั้นตอนต้องสะอาด

หลังพักรีดนมให้หมั่นสังเกตเต้านม ถ้าแม่โคยังมีน้ำนมไหลออกมา ให้ใช้น้ำยาจุ่มเต้า จุ่มทุกวันเพื่อป้องกันการติเชื้อ เนื่อยจากยังมีแรงดันในเต้านม จากนั้นประมาณ 7-14 วัน เต้านมก็จะยุบเอง

สภาพร่างกายโคที่เหมาะสมก่อนพักรีดนม คะแนนความสมบูรณ์ของร่างกายสำหรับโคพักรีดนมต้องให้มีคะแนนร่างกายที่ระดับ 3.5 คะแนน

โคนมพักรีดนม สามารพแบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม ตามความต้องการอาหาร ดังนี้

กลุ่มที่ 1 โคนมพักรีดนมในระยะต้น คือโคนมที่อยู่ในระยะพักรีดนมตั้งแต่หยุดรีด จนถึง 1 เดือนก่อนคลอด แม่โคในกลุ่มนี้มีความต้องการอาหารลดลงเมื่อเปรียบเทียบกับระยะที่ให้นม การจัดการอาหารในช่วงนี้พยายามรักษาสุขภาพร่างกายแม่โคให้คงที่ คือ คะแนนร่างรายอยู่ที่ 3.5-3.75 ไม่ควรขุนให้แม่โคอ้วนเนื่องจากจะมีปัญหาการคลอดยากและรกค้างตามมา ควรให้แม่โคได้รับอาหารหยาบอย่างเต็มที่ ไม่ควรใช้ข้าวโพดหมัก(อาจทำให้โคนมอ้วน) อาหารข้นที่ใช้ควรจำกัดปริมาณแร่ธาตุแคลเซี่ยมและโปแตสเซี่ยมให้ต่ำลงเพื่อลดปัญหาโรคไข้นมหลังคลอด อาหารที่แนะนำคือ โปรตีนไม่น้อยกว่าร้อยละ 14% ซึ่งมีโปรตีนที่เหมาะกับโคนมพักรีดนม (ตารางการให้อาหาร แสดงอยู่ท้ายบท) แม่โคนมในระยะนี้ควรทำการตัดแต่งกีบให้เรียบร้อย ถ่ายพยาธิ ทำวัคซีนป้องกันโรคต่างๆ ตามโปรแกรม

กลุ่มที่ 2 โคนมใกล้คลอด คือโคนมที่อยู่ในช่วง 1 เดือนสุดท้ายก่อนคลอด ซึ่งเป็นช่วงวิกฤตสำหรับแม่โคนม เนื่องจากแม่โคนมมีความต้องการอาหารที่เพิ่มขึ้นอย่างมาก เพื่อนำไปใช้ในการเจริญเติบโตของลูกในท้อง, พัฒนาเซลสร้างน้ำนม, ผลิตนมน้ำเหลือง และเสริมสร้างภูมิคุ้มกันร่างกาย ในขณะที่ความสามารถในการกินอาหารลดลง ดังนั้นการจัดการที่สำคัญคือ ต้องพยายามให้แม่โคนมได้รับอาหารอย่างเพียงพอ เช่น การจัดพื้นที่ให้กับแม่โคได้อยู่สบาย ไม่เครียด การเลือกใช้อาหารหยาบที่มีความน่ากินสูง เช่น ต้นข้าวโพดสด ข้าวโพดหมัก หญ้าสดคุณภาพดี และที่สำคัญ คืออาหารข้นที่มีโปรตีนและพลังงานสูง ซึ่งอาหารข้นที่แนะนำควรมีโปรตีนไม่น้อยกว่าร้อยละ 21% หรืออาจจะผสมอาหารข้นที่มีโปรตีนไม่น้อยกว่า 14% ด้วย หรืออาหารที่แนะนำคือ อาหารซีพี 005-21 ร่วมกับอาหารโคนมพักรีดนมสูตรพิเศษ ซีพี 005-DS ที่จะช่วยป้องกันไม่ให้โคนมเบื่ออาหารหลังคลอด ลดการเกิดรกค้าง คีโตซิส ระบบสืบพันธุ์สมบูรณ์ได้เร็วหลังคลอด เนื่องจากมีวิตามินไนอาซิน เอ ดี อี และแร่ธาตุซีลีเนียมผสมอยู่ในอาหารโคนมพักรีดนมสูตรพิเศษนี้ด้วย (ตารางการให้อาหาร แสดงอยู่ท้ายบท)

สิ่งที่ควรระวังในโคนมใกล้คลอด คือ เต้านมบวนน้ำ ซึ่งเกิดจากโคนมที่ได้อาหารที่มีปริมาณเกลือสูง หรือการใช้ก้อนแร่ธาตุ (เกลือ) ในช่วงพักรีดนม

อาการ เต้านมบวมน้ำ

ช่วง 1 สัปดาห์ก่อนกำหนดคลอด หมั่นสังเกตอาการแม่โคนมใกล้คลอด คือ เต้านมขยายใหญ่ อวัยวะเพศบวมขยายใหญ่ โคนหาง 2 ด้านเป็นหลุมลึกลง กระวนกระวาย ขยับเท้าไปมาและแสดงอาการเบ่ง โดยสังเกตดูห่างๆ ถ้าแม่โคนมแสดงอาการดังกล่าวให้นำเข้าคอกคลอด แล้วคอยเฝ้าสังเกตการคลอด ถ้าแม่โคนมไม่สามารถคลอดเองได้ ให้ทำการช่วยคลอด

คอกคลอดควรมีการปูฟางรองพื้น พื้นต้องแห้ง สะอาด

สรุป

1. ก่อนการพักรีดนม ต้องตรวจเต้านมอักเสบทุกครั้ง แต่ถ้าโคนมแสดงอาการเต้านมอักเสบควรทำการรักษาให้หายก่อน แล้วจึงสอดยาดราย เพื่อป้องกันเต้านมอักเสบ ซึ่งแต่ละขั้นตอนต้องสะอาด

2. หลังพักรีดนมในช่วง 7-14 วันแรก ต้องหมั่นสังเกตว่า ถ้าโคนมมีน้ำนมไหลออกจากเต้านม ต้องทำการจุ่มน้ำยาจุ่มเต้านมทุกวัน เพื่อป้องกันเต้านมอักเสบ

3. ควรถ่ายพยาธิช่วง 2 เดือนก่อนคลอด

4. คะแนนร่างกายของโคพักรีดนมควรอยู่ประมาณ 3.5 อย่างมากกว่าหรือน้อยกว่านี้ เพราะจะมีผลกระทบต่อช่วงคลอดและหลังคลอด

5. ในช่วง 1 เดือนก่อนคลอด โคนมต้องได้รับอาหารที่มีแร่ธาตุแคลเซียมต่ำ เพื่อฝึกให้ร่างกายดึงแคลเซียมที่กระดูกมาใช้ ช่วยป้องกันโรคไข้น้ำเหลืองหลังคลอด

การให้อาหารโคนมพักรีดนม ช่วงอายุรีดถึง 1 เดือนก่อนคลอด

หมายเหตุ : อาหารหยาบให้เลือกใช้ตามที่มีในฟาร์มอย่างในอย่างหนึ่ง

โปรแกรมการให้อาหารโคนมพักรีดนม (ซีพี ทรานสิท) การให้อาหารโคนมพักรีดนม ช่วง 1 เดือนก่อนคลอด

หมายเหตุ :
1. อาหารหยาบให้เลือกใช้ตามที่มีในฟาร์มอย่างใดอย่างหนึ่ง
2. ต้องให้อาหารข้นจนครบก่อน จึงให้อาหารหยาบ

สรุป
1. ใช้อาหารซีพี 005-21 จำนวน 3 ถุงครึ่ง
2. ใช้อาหารซีพี 005-DS จำนวน 1 ถุงครึ่ง

*****

ที่มา : คู่มือการเลี้ยงโคนม สำหรับเกษตรกร โดย CPF